Czarna Księga katolicyzmu – 100 największych zbrodni Kościoła
Poniższy fragment rozdziału “Zbrodnia nr 63: PROCES JOHNA COUSTOSA (1743)”, pochodzi z książki Czarna Księga katolicyzmu – 100 największych zbrodni Kościoła, która miała premierę 1 lipca 2026.
PROCES JOHNA COUSTOSA (1743)
ofiary: John Coustos, wolnomyśliciele portugalscy, ofiary inkwizycyjnych represji wobec wolności sumienia i zrzeszania się
Zadano mi tak straszliwe tortury, że nie potrafię o nich myśleć bez drżenia.
John Coustos
W roku 1743 w Lizbonie portugalska inkwizycja aresztowała Johna Coustosa, szwajcarsko-angielskiego jubilera osiadłego w mieście, oskarżając go o udział w masonerii, uznanej za tajne i niebezpieczne stowarzyszenie. To ponadnarodowy ruch etyczny i społeczny, który, posługując się abstrakcyjnym rytuałem nawiązującym do budownictwa, dąży do moralnego doskonalenia jednostki oraz krzewienia idei braterstwa niezależnie od różnic wyznaniowych. Te założenia czyniły z masonerii jeden z głównych celów represji ze strony instytucji dążących do religijnego i światopoglądowego monopolu.
W 1738 roku papież Klemens XII wydał bullę In eminenti apostolatus, która oficjalnie zakazywała katolikom przynależności do lóż wolnomularskich pod karą ekskomuniki. Inkwizycja portugalska, bardzo silnie powiązana z władzą państwową, potraktowała to jako podstawę do prześladowań. Śledczy domagali się od Coustosa ujawnienia nazwisk członków loży, treści rytuałów i kontaktów. Gdy odmówił współpracy, został poddany brutalnym przesłuchaniom, którym towarzyszyły tortury: wyciąganie stawów linami i wyłamywanie ich metalowymi obręczami. Zapisy inkwizycyjne odkryte wiele lat później ujawniły, że torturowany faktycznie skapitulował i wyjawił masońskie sekrety, które przyrzekał chronić. Po miesiącach cierpień skazano go na publiczne upokorzenie podczas auto-da-fé i na galery, został jednak ostatecznie uwolniony dzięki interwencji brytyjskiego ministra w Lizbonie. Sprawa Coustosa stała się jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów użycia kościelnego aparatu przemocy przeciw ludziom winnym jedynie przekonań, kontaktów towarzyskich i niezależności myślenia.
Odpowiedzialność: Patriarcha Lizbony Tomás de Almeida był najwyższym hierarchą kościelnym królestwa, zaś kardynał Nuno da Cunha e Ataíde wielkim inkwizytorem Portugalii. To pod ich zwierzchnictwem działał system uznający wolne zrzeszanie się i niezależne od Kościoła bractwa za zagrożenie dla religijnej kontroli społeczeństwa. Proces Coustosa pokazał, że w XVIII wieku kościelna machina przemocy nadal działała z pełną siłą.
dowiedz się więcej:
