Miesiąc: kwiecień 2026

Agata Wolna, Miasto Bielsko-Biała, 21 kwietnia 2026, fot. Lucjusz Cykarski/BCK

(…) Jak na masonerię przystało, panowie wystąpili w stosownych kostiumach. Jacek Proszyk przywdział coś będącego kombinacją czarnej togi i peleryny z koca zakończonego ozdobną wycinanką, przepasał się szarfą w kolorach miejskiej flagi, na nos założył binokle i dokleił sobie cesarsko‑królewskie wąsy i bokobrody, a na piersi zawiesił medalion – podobno oryginalny znak Schlaraffii. Jacek Kachel z kolei miał radcowski frak cały w czerwonych cekinach i solidne wąsy z bokobrodami, do tego stosowne ordery i fartuch masoński. Obaj historycy na głowy założyli Stańczykowe czapki z oślimi uszami – inspiracji dostarczyły ilustracje zamieszczone w poemacie Statek głupców XV‑wiecznego satyryka niemieckiego Sebastiana Branta – bo bielskiej Schlaraffii bliska była idea głupców zmierzających do ziemi obiecanej.

Jak tłumaczyli historycy, Schlaraffia była paramasonerią – stowarzyszeniem służącym kultywowaniu zabawy, dobrego humoru i sztuki. Jej początków należy szukać w Pradze, a założyli ją artyści wykorzystujący masońskie rekwizyty i rytuały oraz żartobliwe tytuły dla mocno zabawowych spotkań uwalniających od szarej codzienności. Symbolem Schlaraffi stała się sowa – a konkretnie puchacz – przy czym w średniowieczu sowa wcale nie kojarzyła się z mądrością, jak w tradycji greckiej, ale wręcz przeciwnie. Nasza rodzima Schlaraffia Bilitia znalazła swoja siedzibę w Hotelu Pod Czarnym Orłem, gdzie dla dobrej zabawy gromadzili się zacni mieszkańcy obu miast rozdzielonych Białą. Jak zaznaczył Jacek Kachel, te spotkania, choć w pełni ludyczne, miały też uboczny skutek socjalny – podobno suma równa tej wydanej na alkohol trafiała na fundusz potrzebujących mieszkańców.

Schlaraffianom przewodził Puchacz, zadowolenie i pozdrowienia wyrażali okrzykiem: Lulu, wielkie zadowolenie: Ululu. Oba te okrzyki dało się co chwilę słyszeć z ust rozbawionej publiczności. Schlaraffia posiadała również własną rachubę czasu – liczono go w latach puchaczowych

Jak zapowiedziano w tytule spotkania – Schlaraffia reaktywacja, czyli sFERMENTowana Masoneria Bielska i Białej w filmowym sosie – żartobliwe opowieści o rodzimych paramasonach przeplatane były…

więcej:

Żydowski Instytut Historyczny / Jewish Historical Institute, kwiecień 2026

Aktualizacja: poniżej przedstawiamy zapis video spotkania:

Żydowski Instytut Historyczny zaprasza na seminarium naukowe, które poprowadzi dr hab. Tadeusz Cegielski.

Z punktu widzenia rozważań prelegenta, które dotyczą relacji pomiędzy kabałą a wolnomularstwem, istotne znaczenie ma konstatacja, iż zarówno w dobie renesansu, jak i w XVII wieku, kiedy narodziła się doktryna różokrzyżowców, chrześcijańska formuła kabały stanowiła ważny element – przecież tylko jeden z wielu – nowożytnej heterodoksji oraz szerokiej tradycji ezoterycznej. Kabała chrześcijańska pozostawała w nieustannym dialogu z neoplatonizmem, filozofią hermetyczną, alchemią, astrologią czy dyscyplinami magicznymi. Swoją rangę ma również fakt, że chrześcijańska wersja kabały rodziła się równolegle i niezależnie od jej właściwego, żydowskiego pnia.

Wydarzenia polityczne schyłku XV wieku sprawiły wszakże, iż myśl rozwijająca się dotąd w zamkniętych ośrodkach kultury żydowskiej w Hiszpanii, wskutek wypędzenia Żydów z tego kraju w 1492 roku, znalazła szerszy rezonans w świecie łacińskim. Wyświetlenie związków masonerii z kabałą – w obu jej wersjach, hebrajskiej i łacińskiej, chrześcijańskiej – wymaga ujęcia fenomenu wolnomularstwa w szerokim kontekście nurtów i tradycji ezoterycznych. Pójścia śladem włoskiego filozofa i wolnomularza, Giuliano Di Bernardo (ur. 1939), autora traktatu Filosofia della Masoneria (1987). Uczony zauważa, że masoneria ani nie jest systemem filozoficznym, ani też nie stworzyła skończonego systemu:

„Wolnomularstwo stanowi pewną koncepcję człowieka – konstatuje – zgodnie z którą powinien on dążyć do osiągniecia celów etycznych, nacechowanych pierwiastkiem transcendencji – a to dzięki obrzędom wtajemniczenia. […] Zasada wtajemniczenia, zakorzeniona w odwiecznej Tradycji ezoterycznej jest właśnie tym, co stanowi o wyjątkowości wolnomularstwa, i co pozwala odróżnić je od wszystkich innych koncepcji człowieka (religijnych lub świeckich)”.

W podobnym ujęciu fenomenu masonerii niżej podpisany znajduje jedną z przyczyn, dla których ruch ten od swych początków w XVII wieku nie tylko inspirował się kabałą, ale też poszukiwał wspólnych źródeł z mistyką żydowską. W kolejnym, XVIII stuleciu, prawdziwe czy tylko domniemane związki rodzącej się masonerii spekulatywnej ze świętą kabałą stanowiły istotny element legitymizacji nowego ruchu w oczach brytyjskich elit.

***

Fot.: Żydowski uczony trzymający kabalistyczne drzewo życia. Rycina z książki Paulusa Riciusa „Portae lucis” (Augsburg 1516), będącej łacińskim przekładem dzieła Josefa ben Abrahama Gikatilli „Szaare ora” („Bramy światłości”) (The British Museum, domena publiczna).