BoSK: Zróżnicowanie w ramach wolnomularstwa regularnego

Wolnomularstwo konserwatywne

Poniżej zamieszczamy kolejny rozdział książki Karola Wojciechowskiego “Bitwa o Sztukę Królewską“.

  1. Zróżnicowanie w ramach wolnomularstwa regularnego

Wbrew utartym przekonaniom, sam nurt regularny nie jest monolitem i w ramach niego też istnieją różnorodne tendencje i kierunki wyrażające się nie tylko w doborze rytuałów, charakterystyce obrzędowości i metodzie prac, lecz także w podejściu do nurtu pozaregularnego. Choć wspólną cechą wszystkich obediencji regularnych jest nieutrzymywanie oficjalnych relacji z obediencjami ww. nurtu (nieliczne wyjątki wynikają z nie do końca jasnego statusu niektórych obediencji w świecie masońskim np. Wielkiego Wschód Włoch, Wielka Loża Francji), to klimat ideowy oraz pewien sposób prac może być w wielu przypadkach zbliżony, a różnice mogą dotyczyć wyłącznie drobnych szczegółów (np. wyłącznie teistyczna lub szeroka interpretacja WBW).

Z pewnością jednak wolnomularz, inicjowany w jednej z regularnych lóż masonerii kontynentalnej, które często pracują według rytuałów obrządku szkockiego dawnego i uznanego bądź pochodnych rytuału francuskiego, mógłby poczuć się nie lada zaskoczony, gdy odwiedzi lożę pracującą według zasad anglosaskiej obrzędowości (takich warsztatów najwięcej jest na Wyspach Brytyjskich i w USA, znacznie mniej w Europie czy Ameryce Południowej). Nie zdziwi go z pewnością odwołanie do Boga/WBW przy otwarciu prac czy przy składaniu przysięgi, wszak te elementy posiadają także popularne w Europie obrządki. Można tam usłyszeć m.in.:

„Na chwałę Wielkiego Architekta Wszechświata ogłaszam otwarcie/zamknięcie prac loży X.”

albo

„Kandydat został właśnie przyjęty i stał się Uczniem Wolnomularskim, w imieniu Wielkiego Budowniczego Wszechświata, z polecenia  i na podstawie pełnomocnictw, które zostały mi udzielone przez Czcigodną Lożę.”

Niemniej wiele rytuałów europejskich przeszło ewolucję i nawet w łonie tradycjonalistycznym uległy swoistej sekularyzacji – dotyczy to zwłaszcza obrządku francuskiego nowoczesnego, ale po części także szkockiego dawnego i uznanego oraz niektórych symbolicznych rytuałów niemieckich. Wpływ na ten stan rzeczy miał niewątpliwie coraz bardziej racjonalistyczny i areligijny klimat ogarniający Europę. Choć nie zaniknęła tam potrzeba duchowości i wiara w transcendencję/Boga (wprost przeciwnie), to tradycyjna religijność została w dużej mierze wyparta ze społeczeństw Europy Zachodniej lub mocno ograniczona. Stan ten znalazł odbicie także w łonie masonerii. I dlatego też poza kilkoma odwołaniami do WBW w ww. sytuacjach nic lub niewiele więcej z religijnego klimatu tam nie znajdziemy. Zupełnie inaczej rzecz miała się w USA. I dlatego też europejskiego wolnomularza regularnego, praktykującego któryś ze zsekularyzowanych obrządków, mocno może zaskoczyć silnie religijna atmosfera lóż anglosaskich, gdzie w rytuale znaleźć możemy m.in. takie oto inwokacje:

„Najświętszy i Chwalebny Panie Boże, Wielki Architekcie Wszechświata, Dawco wszelkich dobrych darów i łask! Ty przyrzekłeś, że „tam, gdzie dwóch lub trzech zgromadzonych jest w Twoje imię, Ty będziesz między nimi i będziesz błogosławił ich”. W Twoje imię zebraliśmy się i w Twoje imię pragniemy prowadzić nasze prace. Spraw, że najwyższe zasady Wolnomularstwa pokonają wszystkie niedoskonałe namiętności w nas – zharmonizuj i użyźnij nasze serca Twoją własną miłością i dobrocią – aby Loża w tym czasie pokornie rozważała, w jaki sposób porządek i piękno panują wiecznie przed Twym tronem. Amen.”

„Racz zesłać Swą pomoc, Wszechmogący Ojcze i Najwyższy Rządco Wszechświata, na nasze obecne zgromadzenie i spraw, aby ten Kandydat do Wolnomularstwa mógł zarówno zadedykować i poświęcić swe życie w służbie Tobie, jak i stać się wiernym bratem pośród nas. Oblecz go znajomością Twej boskiej mądrości, aby, za pomocą sekretów naszej sztuki, mógł bardziej otworzyć się na piękno prawdziwej pobożności, na honor i chwałę Twego Świętego Imienia. ”

Sytuacja Wielkiej Brytanii oraz Skandynawii, gdzie laicyzacja społeczeństw nie szła tak mocno w parze z sekularyzacją lóż masońskich, to sprawa natomiast odrębna. Można rzec, iż w wielu aspektach tamtejsze wolnomularstwo w jakiś sposób pozostało bastionem tradycjonalizmu, opierając się w pewnym stopniu społeczno-politycznym przemianom.

Spróbujmy poniżej dokonać charakterystyki różnych rodzajów obediencji regularnych. Dodać należy, że i w tym przypadku prawidłowa może być więcej niż jedna ze wskazanych opcji. Dla przykładu dana obediencja może wymagać wyłącznie wiary w Boga, a inna zarówno w Boga, jak i nieśmiertelność duszy ludzkiej.

  1. Skład osobowy obediencji pod względem płci

A. Mężczyźni (męskie)

  1. Wielki Architekt Wszechświata

A. Bóg

B. Transcendencja/Duch wieczny/Duchowość/Istota Wyższa

C. Bóg chrześcijański lub innej religii

  1. Struktura obediencji

A. Loże błękitne niezależne

B. Loże błękitne oraz warsztaty stopni wyższych i dodatkowych podporządkowane są tej samej władzy  zwierzchniej

C. Stopnie wyższe są częścią obediencji, lecz posiadają autonomię i nie mają wpływu na prace lóż symbolicznych lub jest to wpływ bardzo ograniczony

  1. Światopogląd religijny/filozoficzny kandydata

A. Musi wierzyć w Boga

B. Musi wierzyć przynajmniej w Istotę Wyższą/Transcendencję

C. Musi być chrześcijaninem lub wyznawcą innej, konkretnej religii

D. Musi wierzyć w istnienie duszy nieśmiertelnej

  1. Metoda pracy wolnomularskiej

A. Wewnętrzne doskonalenie etyczne adeptów

B. Zainteresowania filozoficzno-społeczne, humanistyczne, naukowe i inne, niezwiązane z polityką

C. Działalność dobroczynna/filantropijna

D. Modlitwy i śpiewy ku chwale Boga

  1. Relacje zewnętrzne

A. Kontakty z obediencjami regularnymi

B. Kontakty z obediencjami tradycjonalistycznymi lub tradycjonalistyczno-liberalnymi, których status w międzynarodowym łańcuchu jest nie do końca jasny

  1. Charakter obrzędowości

A. Rytuał o dużej ilości wątków religijnych i inwokacji do Boga

B. Rytuał o umiarkowanej liczbie odniesień religijnych

C. Rytuał o niewielkiej liczbie inwokacji do Boga i wątków religijnych

D. Rytuał zsekularyzowany, gdzie wątki religijne pełnią rolę marginalną i w zasadzie pojawiają się tylko przy otwarciu i zamknięciu loży oraz przy składaniu przysięgi

  1. Stosunek do nurtów nieregularnych (definiowanie zakresu pojęć)

A. Istnieje masoneria regularna, masoneria nieregularna (w tym kierunek liberalny), paramasoneria, a cała reszta to niemasoneria

B. Istnieje masoneria regularna, paramasoneria, a cała reszta to niemasoneria

C. Wolnomularstwem jest masoneria regularna oraz tradycjonalistyczna masoneria nieregularna, która pracuje zgodnie z dawnymi landmarkami, loże liberalne zaś nie są masonerią nieregularną lecz paramasonerią bądź niemasonerią

D. Wolnomularstwem jest wyłącznie masoneria regularna, cała reszta to bez żadnego wyjątku niemasoneria

  1. Członkowie lóż nieregularnych jako bracia

A. Członkowie lóż nieregularnych są braćmi, nawet jeśli formalnie nie są uznani i stosunki z ich obediencjami nie są utrzymywane

B. Członkowie lóż nieregularnych są braćmi tylko wyłącznie wtedy, gdy ich loże przestrzegają dawnych landmarków i są tradycjonalistyczne (oficjalne uznanie nie ma tu znaczenia), pozostali (np. liberalni) to profani.

C. Braćmi są tylko i wyłącznie członkowie lóż regularnych, cała reszta to zwykli profani.

  1. Członkinie lóż kobiecych i mieszanych jako siostry

A. Kobiety mogą być masonkami i siostrami, nawet pomimo braku oficjalnego uznania

B. Kobiety mogą być masonkami i siostrami, nawet pomimo braku oficjalnego uznania, ale tylko w przypadku, gdy ich loże pracują na chwałę WBW pojmowanego jako Istota Wyższa.

C. Wszystkie organizacje kobiece, które uznają się za wolnomularskie, są de facto niemasońskie, a ich członkinie nie mogą być uznane za masonki – są jak profani.

D. Należy odróżniać między kobiecą masonerią a kobiecą paramasonerią.

Bardzo różnorodnie przedstawiają się jednak różnice między nurtem regularnym a nieregularnym. Warto wymienić na tym tle kilka typowych przykładów. Nie wyczerpują one co prawda całości, zagadnienia, lecz podkreślają dość typowe kontrasty i różnice oraz podobieństwa, na które często nie zwraca się uwagi, dyskutując o regularności:

  1. Istnieje znaczący kontrast między lożą regularną, która koncentruje się na działalności filantropijnej, na posiedzeniach śpiewa hymny ku chwale Boga, Wielkiego Budowniczego Wszechświata, a lożą stricte liberalną, która w trakcie prac obrzędowych w ogóle nie wspomina o WBW, uwagę swoją skupia zaś na abstrakcyjnych rozważaniach natury społeczno-politycznej.
  2. Regularna potęga wolnomularska, która wymaga od swoich członków wiary w Boga, a jednocześnie praktykuje zsekularyzowany rytuał francuski nowoczesny i koncentruje się głównie na działalności wychowawczo-filozoficzno-naukowej (np. pewne loże Wielkiego Wschodu Brazylii czy Holandii), może być de facto mniej „konserwatywna” od obediencji znajdującej się poza łańcuchem regularności, a stosującej bardzo konserwatywne zasady masonerii chrześcijańskiej (np. Wielkie Przeorstwo Galów) czy koncentrującej się na mistycyzmie i ezoteryzmie jak Memphis-Misraim, gdzie zwłaszcza w wyższych stopniach nie brak hymnów i inwokacji do Boga oraz światów duchowych.
  3. Sytuacja hipotetyczna – w loży liberalnej A stosującej rytuał zlaicyzowany członkami są wyłącznie osoby wierzące i religijne (jest to teoretycznie możliwe), którzy nadają swemu warsztatowi konserwatywny ton pracy. Natomiast w warsztacie regularnym B zasiadają osoby wierzące w Boga, lecz nastawione są do rzeczywistości bardzo laicko i koncentrują się bardziej na zagadnieniach społeczno-filozoficznych niż na sprawach obrzędowo-mistycznych. W ten sposób atmosfera warsztatu regularnego B jest znacznie mniej konserwatywna niż liberalnego A.
  4. W dwóch lożach reprezentujących dwa różne nurty wolnomularskie, stosujących identyczny obrządek (np. rytuał błękitny szkocki dawny i uznany), identyczną symbolikę narzędzi, różnica dotyczyć może wyłącznie możliwości interpretacji symbolu WBW. O ile w jednej loży (regularnej) będzie mogło mieć to formę wyłącznie teistyczną lub transcendentną, to w warsztacie liberalnym bądź tradycjonalistyczno-liberalnym będzie możliwa interpretacja szeroka – zarówno duchowa, jak i materialistyczna, co wcale nie oznacza, że do tej drugiej loży wstępować będą ateiści i materialiści.
  5. W dwóch lożach regularnych występują znaczące różnice – jedna z nich śpiewa hymny ku chwale Boga, skupia się na działalności dobroczynnej, wymaga od kandydatów wiary w Boga i nieśmiertelność duszy, a organizacje nieregularne nie uznaje za masonerię. Druga natomiast ogranicza się tylko do wymogu wiary w Istotę Wyższą, koncentruje się na działaniach wychowawczo-filozoficznych, praktykuje obrządek mocno zsekularyzowany, choć nie pozbawiony drobnych inwokacji do WBW, a jej członkowie czynią rozróżnienia między masonerią regularną, nieregularną, paramasonerią i całą resztą.

Bibliografia uzupełniająca:

  1. Stichting Argus, strona internetowa „Vrijmetselarij”, Rituals, wersja angielska, on-line:
http://www.stichtingargus.nl/vrijmetselarij/ritualen_en.html
  1. „The Entered Apprentice Degree”, portal „Saints Alive in Jesus”, on-line:
http://www.saintsalive.com

Czytaj dalej:

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments